MARDİN REPUBLIC SQUARE

Urban Design

PROJECT NAME: Mardin Republic Square

LOCATION: Mardin / Turkey

SERVICE: Concept / Application Project

TOTAL CONSTRUCTION AREA: 9.000 m2

PROJECT DATE: 2018

CONCEPT DESIGN DEVELOPMENT: Salih Z. SALALI & Doruk SALALI

Binlerce yıllık tarihinde sayısız medeniyete ev sahipliği yapmış Mardin tarihi kentinin merkezinde bulunan ve birçok tarihi yapıyla çevrelenmiş olan Cumhuriyet Meydanı, çevre yollarıyla birlikte yaklaşık 9.000 m2 bir alanda kuruludur. Bu değerli kamusal alan halihazırda bir meydandan çok bir otopark görevi görmekte olduğundan, hak ettiği ilgiyi görememektedir.

 

Mardin tarihi kentinin yayalaştırılması noktasında önemli bir noktada bulunan Cumhuriyet Meydanı’nın güneyinde yer alan 1. Cadde’nin araç trafik yükü Yeni Yol Caddesi’ne aktarılarak, 1. Cadde’nin trafiğe kapatılması düşünülmüştür. 1. Cadde’ye giriş-çıkışa yalnızca kontrollü bir şekilde izin verilerek, Mardin tarihi kentini bir yaya kenti haline getirmek amaçlanmıştır. Meydanın eğimi değerlendirilerek gizlenen 69 araçlık kapalı otoparkı kent merkezdeki araç depolama alanı olarak kullanılarak, kent merkezini araçtan arındırarak yaya sirkülasyonunu güçlendirmek amaçlanmıştır.

 

Mardin gibi kökleri binlerce yıla uzanan ve vernaküler mimari konusunda dünyada eşine az rastlanır nitelikte olan bir kentte, böylesine bir yenileme çalışması tarihten öğrenerek ancak geçmişin bir taklidi olmadan, son derece dengeli ve özenli bir çalışma gerektirmektedir. Geleneksel kent dokusu ile kurduğu ilişkiyi güçlendirmek için, içe dönük olmayan ve çevresiyle etkileşim halinde olan bir tasarım benimsenen meydanda, ağırlıklı olarak bölgede sıkça kullanılan ve yapısal özellikleri itibariyle uygun olan malzemeler tercih edilmiştir.

 

Alanın batısında yer alan ve tasarım alanına dahil edilen yapıların yıkılmasıyla ortaya çıkan çıkmaz sokak, tasarlanan “Cumhuriyet Köprüsü” yardımıyla Kültür Sokağı’nın girişinde yer alan ikincil meydana bağlanarak, maksimum geçirgenlik sağlanmıştır. Adını meydandan alan bu köprü üzerinde yer alan peyzaj çalışması ve kent mobilyaları, ziyaretçilerin dinlenmek için kullanabileceği bir alan oluşturmakla kalmayıp, ziyaretçilerin meydanı üst kottan deneyimleyebilmesini sağlar ve meydanın ihtiyaç duyduğu yeşil alan ihtiyacını karşılar. Fonksiyonel özelliklerinin yanı sıra bu köprü, tarihi boyunca Mardin’in farklı medeniyetler arasında gördüğü köprü görevini simgelemektedir.

 

Yaya sirkülasyonundan zarar görmeyecek noktalarda değerlendirilen peyzaj alanları, meydanın ihtiyaç duyduğu yeşil alanı sağlamada köprüye destek olur.

 

Çevresinde çok sayıda ticari alan bulunan meydanda, ek bir ticari alan düşünülmeyerek, kentlilere maksimum düzeyde kamusal alan sağlanması amaçlanmıştır.

 

Bir meydan tasarımı için en önemli özelliklerden biri olan erişilebilirliğe, meydanın tasarımında büyük önem verilmiştir. Meydan, engelli ziyaretçilerin zorlanmadan kullanabileceği kadar hafif eğimli bir biçimde tasarlanarak yol kotundan Mardin Müzesi ve Kültür Sokağı’na çıkan merdivenlerin kotuna merdiven kullanmaksızın ulaşılmıştır. Köprü kotu ve meydan kotunun arasındaki ilişki de mevcut merdivenlerin yanı sıra hem Cumhuriyet Caddesi’nden meydana çıkan rampalı merdiven, hem de Kültür Sokağı’nın önündeki ikincil meydana çıkan ve silueti bozmayacak şekilde tasarlanan bir asansör yardımı ile sağlanmıştır.

 

Meydanın kuzeydoğusunda yer alan eski zabıta binasının kaldırılmasıyla oluşan alan da meydana dahil edilerek, daha bütüncül bir kamusal alan elde edilmiştir. Kaldırılan zabıta ofisleri, köprünün altında (güneybatısı köşesinde) oluşan ve meydana hakim ancak silueti bozmayacak bir noktada konumlandırılmıştır.

 

Halka açık tuvaletler otopark girişinden ulaşılacak şekilde yerleştirilmiş, bu sayede hem mahremiyet sağlanmış, hem de kullanım açısından en verimli nokta değerlendirilmiştir.

 

Geometrik bir biçimde tam Kuzey-Güney aksına yerleşen meydan için genel tasarım felsefesi ve döşeme grafiği için 5×5 metrelik diyagonal bir sistem düşünülmüştür. Bu sistem, tasarımın çevreyle kurduğu ilişkide davet edici nitelikte ışınlar yaratmak için kullanılmıştır.

 

Bu sistem içerisinde meydanın merkezi için özel tasarlanan grafik çalışması, ziyaretçileri Mardin’le ilgili bilgilendirir nitelikte tasarlanmıştır. Meydanın kuzeyini gösteren bir pusula üzerine yerleştirilen Mardin il ve ilçe sınırlarının işlendiği çemberin etrafında, Mardin’in görülmesi gereken tarihi yapılarının yönleri gösterilmiştir. Çemberin tam merkezindeki fıskiye ve etrafındaki kufi yazıyla yorumlanmış “As-salamu alaykum” yazısı, meydanın ziyaretçilerini selamlar.

 

Meydanın batısında, döşemede kullanılan sisteme uygun bir biçimde başkalaşan havuzlar, ve bu havuzların merkezlerinde yer alan dikdörtgen prizma şeklinde 18 adet kütleden oluşan bir enstalasyon çalışması yer almaktadır. Her prizma, Mardin’in bugünkü Mardin olmasında büyük etkiye sahip 18 devleti simgeler. Enstalasyonla amaçlanan, tarihte iz bırakmış bu devletlerin hatırlanması, anılması ve tarihe bırakılmasıdır. Bu alanın hemen kuzeyi ve batısında yer alan sanat duvarında ise, bu köklü tarihin üzerine eklemlenen Cumhuriyet tarihini konu alan bir rölyef çalışması düşünülmüştür. Mustafa Kemal Atatürk’ün albaylıktan generalliğe (mirlivalığa) terfi ettiğinin haberini aldığı Mardin, Mustafa Kemal Paşa için özel bir yere sahip olduğundan, rölyef çalışmasında işlenecek bir konu olarak önerilebilir.

 

Meydanda yer alan Atatürk anıtının yeri değiştirilerek, müze bahçesinin güneydoğusuna yerleştirilmiştir. Bu sayede hem heykelin algılanırlığı arttırılmış, hem de meydanın bütünlüğü sağlanmıştır. Anıt, döşemesinde kullanılan su elementinin yarattığı yansıma yüzeyi yardımıyla meydandan ayrıştırılarak önemi vurgulanmıştır.

 

Koruma kurulu tarafından 86 ada 10-18 parseller arasında bulunan ve meydanın Cumhuriyet Caddesi’yle ilişkisini kesen yapıların kamulaştırılıp yıkılması önerildiğinden, bu alanda tasarlanan ve amfi görevi de gören bir rampalı merdiven yardımıyla içe dönük olmayan, dışa açık bir şekilde tasarlanan meydanın çevresiyle ilişkisinin artması sağlanmıştır.

 

Müze merdivenlerinin hemen güneyinde ve köprünün doğusunda meydanda gerçekleşecek konser veya konuşma gibi etkinlikler için modüler bir sahne alanı düşünülmüştür. Sahne alanının modülerliğiyle, bir etkinlik olmayan zamanlarda meydanda oluşacak gereksiz yer kaybının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

 

Böylesine değerli bir kentin bu kadar tarihi ve merkezi bir noktasında bulunan Cumhuriyet Meydanı’nın yeni tasarımı ile amaçlanan, bu meydanın dünya literatüründe adının Mardin’e yakışır bir biçimde anılarak, tarihe bırakılmasıdır.