CAMİ TASARIMI FİKİR YARIŞMASI

Sosyokültürel, Yarışma

PROJE ADI: Cami Tasarımı Fikir Yarışması

PROJE YERİ: Gaziantep/ Türkiye

TOPLAM İNŞAAT ALANI: 840.3 m²

PROJE YILI: 2019

EKİP BAŞI : Doruk SALALI

YARDIMCI EKİP: Ekin ÖZTÜRK, Hale KARA, Seray AKBAŞ

Cami tipolojisi, belki de dinlerin doğası gereği yeniliklere çok açık olmaması durumundan dolayı, tarihi boyunca genellikle kalıplaşmış bir yapının benzer uyarlamaları şeklinde ilerlemektedir. Oysaki bu tür yapılar inşa edilirken, var olanı uyarlamaktan ziyade, derinlemesine bir çevre, mekân ve teolojik analiz sonucunda bir tasarım ortaya çıkarılmalıdır.

Cami mimarisinin tarihsel gelişimi incelendiğinde, bu tipolojinin zaman zaman günün ve bölgenin koşullarına göre şekil değiştirebilmesine veya özgün örneklerine rastlanabilmesine rağmen, ağırlıklı olarak referanslarını tabulaşmış bir biçim üzerinden devam ettirdiği göze çarpar. Bu doğrultuda günümüzde örneklerine sıkça rastlanılan ve olumsuz anlamda “gelenekselleşen” cami mimarisi, Müslümanlık gibi özünde sadelik ve mütevazılığı barındıran bir dinin temel esaslarıyla çelişmektedir. Günümüzde hemen herkesin şikayetçi olduğu bu özgünlükten uzak taklitler, ancak toplu ibadet mekanlarının tarihsel süreçteki evriminin derinlemesine bir incelemesiyle terk edilerek yerini inananların kendini gerçekten huzurlu ve dingin hissedebileceği, özgün cami tasarımlarına bırakabilir. Cami tasarımında dikkat edilmesi gereken husus, “gösterişli ve şatafatlı” bir yapı elde etmekten ziyade, inananların ibadetine saygılı ve ihtiyaçlarına uygun bir yapı elde etmek olmalıdır. Bu şekilde bir yapı da ancak yöreye özgü (vernaküler) mimarinin ön planda tutulduğu, çevreye ve insana saygılı bir tasarım anlayışı sonucunda elde edilebilir.

Cami kütlesi ve çevre düzenlemesi tasarlanırken, birbiriyle ilişkili iki yönlü geometrik bir aks sistemi kullanılmıştır. Kütleyi oluşturan sistem, ana aks olan kıble yönü ve bu yönün dikey doğrultusundan türemiştir. Birbirine dik olan bu ışınlar, köşelerinden birleştirilerek ikincil bir aks sistemi oluşturulmuştur. Birbiriyle 45 derecelik açı yapan bu iki aks sistemi aynı düzlemde birleşerek sistemi son haline getirmiştir. Bu köşegenlerden türeyen ikincil dik açılı sistem, çevre düzenlemesinin ve sosyo – ekonomik donatıların düzenlenmesinde rol oynamıştır.

Bir kabuk yardımıyla tek bir kütle altında toplanan ibadet alanı, iç avlu, Kur’an kursu ve lojman gibi çeşitli fonksiyonlar, mekânsal ilişki analizinin sonucunda sirkülasyonların farklı çalıştırılmasıyla ve farklı girişler yardımıyla ayrışarak, muhtelif kullanıcıların aynı çatı altında, mahremiyetten ödün vermeden toplanabilmesini sağlamaktadır. İbadet mekânı, dekoratif elemanlardan arınmış, şeffaf, dingin ve sade bir biçimde tasarlanmıştır. Çevresindeki avludan birkaç basamakla yüksekte tasarlanan ibadet mekânının zemini çevresinden ayrışarak, namaz sırasındaki “göğe yaklaşmayı” sembolize etmektedir.

Minare, mihrabın hemen arkasında, bir anıtsal “monolit” şeklinde yer almaktadır. Geçmişteki asıl fonksiyonundan farklılaşarak, yalnızca caminin uzaktan algılanmasını sağlayacak bir “im”, bir sembol ve kıbleye açılan bir çerçeve haline gelmiştir. Cami-minare proporsiyonu ise özenle ele alınarak, kütle üzeri kalan yükseklik ve çerçeve olarak bırakılan açıklık, altın oran prensibine göre tasarlanmıştır.

Dış kabuk ve ibadet alanı arasında oluşturulan ve yöre mimarisinde sıkça rastlanan iç avlu, gerek pasif iklimlendirme, gerekse sosyal alan kullanımı noktasında değerlendirilmiştir.

Bu fikir yarışmasında önemli olan, bugünün en “güzel” veya en “heybetli” cami tasarımına ulaşmaktan ziyade, yenilikleri ve felsefesi itibarıyla geleceğe ışık tutacak nitelikte bir tasarım ürünü ortaya çıkarmak olmalıdır. Dolayısıyla, çağdaş cami mimarisinin bir manifestoya ihtiyacı vardır:

Manifesto

  1. İbadet alanında dekoratif unsurlardan kaçınılarak Allah ile kul arasında doğrudan bir bağ kurulmalıdır.
  2. Değişen koşullar ve teknolojik imkanlar çağdaş cami tasarımını doğrudan etkilendiğinden, cami tasarımı daima dinamik bir biçimde gelişip değişmeye devam etmelidir.
  3. Camideki yapısal elemanlardan hiç birisi vazgeçilmez değildir, aslolan inananın kendini huzurlu hissetmesidir.
  4. Cami tasarımı, bölgenin koşullarına uygun bir biçimde düşünülmelidir.
  5. Tasarım oran-orantı ve geometriden yola çıkılarak oluşturulmalıdır.